Elektrik tesislerinde en çok merak edilen konulardan biri “Her trafo için işletme sorumlusu zorunlu mu?” sorusudur. Özellikle sanayi tesisleri, AVM’ler, siteler ve OG aboneliği bulunan işletmeler için yasal zorunluluklar kritik önem taşır. Bu yazıda, Yüksek Gerilim İşletme Sorumluluğu ve Trafo İşletme Sorumluluğu hakkında 2025 yılı itibarıyla geçerli şartları, gereklilikleri ve istisnaları net bir şekilde açıklıyoruz.

Yüksek Gerilim İşletme Sorumluluğu Nedir?

Yüksek Gerilim İşletme Sorumluluğu (YGİS), OG/AG elektrik tesislerinin güvenli ve mevzuata uygun şekilde işletilmesinden sorumlu, yetkili elektrik mühendisinin kontrolünde yürütülen bir zorunluluktur.

Bu sorumluluk; trafo merkezi, OG hücresi, kablo hatları, kesici, ayırıcı ve topraklama sistemlerini kapsar.

Her Trafo İçin İşletme Sorumlusu Zorunlu mu?

Kısa ve net cevap:
👉 Eğer trafo “yüksek gerilim” seviyesinde çalışıyorsa, işletme sorumlusu zorunludur.
👉 Düşük gerilim seviyesinde çalışan trafolarda zorunluluk bulunmayabilir.

Ancak çoğu işletmede kullanılan trafolar YÜKSEK GERİLİM (OG) seviyesinde olduğu için pratikte trafoların büyük kısmı için işletme sorumlusu zorunludur.

Zorunluluğu Belirleyen 3 Ana Kriter

1. Gerilim Seviyesi

Türkiye’de mevzuata göre:

• 1 kV üzeri enerji seviyesine sahip tüm tesisler YÜKSEK GERİLİM sayılır.
• Dolayısıyla OG bağlantılı tüm trafolarda işletme sorumlusu mecburidir.

Bu, en kritik kriterdir.

2. Trafo Bağlantı Yapısı

Trafo, dağıtım şirketinden OG olarak besleniyorsa:
✔ İşletme sorumlusu ZORUNLU.

Trafo bir makine içinde küçük güçte DG (düşük gerilim) dönüştürücü olarak kullanılıyorsa:
✘ Zorunluluk olmayabilir.

3. Trafo Gücü

Birçok işletme için referans değer:

• 1000 kVA ve üzeri trafolarda işletme sorumlusu kesinlikle zorunludur.
• Ancak daha düşük güçte olup OG bağlantıya sahip tüm trafolarda da zorunludur.

Güç, zorunluluğu etkilese de esas belirleyici gerilim seviyesidir.

Hangi İşletmelerde İşletme Sorumlusu Kesinlikle Zorunludur?

• Sanayi tesisleri
• OSBlerde faaliyet gösteren işletmeler
• AVM, oteller, hastaneler
• Üniversite kampüsleri
• Büyük siteler ve rezidanslar
• 34.5 kV OG aboneliği bulunan tüm işletmeler
• Enerji üretim tesisleri

Bu işletmeler işletme sorumlusu bulundurmadığında cezai işlem riski vardır.

İşletme Sorumlusu Olmadan Tesis Çalıştırmanın Riskleri

❌ Elektrik idaresi tarafından ceza uygulanabilir
❌ İş kazası durumunda cezai sorumluluk doğar
❌ Trafo arızaları büyüyebilir (milyon ₺ zarar riski)
❌ Enerji kesintileri iş sürekliliğini etkiler
❌ Sigorta kapsamı dışına çıkabilir